Piotr Kutiak
tel. 663 740 066
e-mail: piotrkutiak@wp.pl
Więcej...

Walory przyrodnicze Sanoka i okolic

W dziale tym zamieściłem informacje na temat walorów przyrodniczych mojego miasta oraz jego najbliższych okolic.Od kilkunastu lat zajmuję się badaniami flory i fauny spotykaniej w powiecie sanockim. Zgromadziłem na ten temat sporą bibliotekę oraz wiele danych. Z uwagi na fakt, że w przyszłości chciałbym wydać o tych zagadnieniach publikację (w formie książkowej lub elektronicznej), zamieszam tu jedynie niewielką część rozpozanych przeze mninie gatunków. Na mojej pierwszej samodzielnie wykonanej stronie www.sanok-przyroda.website.pl znajdowały się opisy sanockiej etomofauny, które to były wykorzystywane za moją wiedzą w róznych publikacjach naukowych oraz przewodnikach. Z uwagi na fakt, że ze z w/w strony kopiowano wszelkie informacje na potrzeby prac dyplomowych, licencjackich i magisterskich bez podania źródła nie zamierzam wspierać więcej tego typu działalności.

 

 

Sanok - walory przyrodnicze miasta

Sanok położony jest w pasie polodowcowych dolin zwanych Dołami Jasielsko- Krośnieńsko- Sanockimi, które z południa na północ przecina rzeka San. Miasto rozlokowało się na wysoczyźnie wznoszącej się 30 m nad poziomem rzeki, oblewającej swoimi wodami jego najstarszą część. Klimat Sanoka i Ziemi Sanockiej ma charakter pod górski o stosunkowo silnych cechach kontynentalnych. Kształtują go (w kolejności wpływu): masy powietrza polarnomorskiego, polarnokontynentalnego i arktycznego. Efektem tego są stosunkowo chłodne wiosny i pogodne, późne lata. Średnia temperatura roczna oscyluje w granicach 7-8 stopni; najzimniejszym miesiącem jest luty, a najcieplejszym lipiec. Opady należą do najobfitszych w Polsce, przy czym ich minimum przypada w styczniu a maksimum w lipcu. Przeważają wiatry południowe, a wiatrom halnym - będącym skutkiem przemieszczenia się wielkich mas powietrza z południa - towarzyszy gwałtowny wzrost temperatury przy obniżonej wilgotności, co zimą powoduje odwilże i topnienie śniegu. Sanok, położony na trasie prowadzącej w Bieszczady, będący niejako bramą wiodącą w zachwycający swoim surowym pięknem zakątek kraju, jest bardzo ważnym ośrodkiem turystycznym. Bardzo malowniczy łańcuch Gór Słonnych, wznoszących się na północny wschód od miasta oraz Gór Bukowych od południa, a także trasa doliną Sanu jest bardzo zachęcającą propozycja dla pieszych wycieczek. Dzisiejszy powiat sanocki, jako część przedrozbiorowej Ziemi Sanockiej leży na granicy Bieszczad i Beskidu Niskiego, przy czym jego południowa granica pokrywa się z granicą naszego państwa, biegnącą grzbietami Karpat. Wschodnia granica (od strony powiatu leskiego) odbiega nieco, szczególnie w części południowej (Duszatyń, Prełuki), od rzeki Osławy, tworzącej granicę między Bieszczadami a Beskidem Niskim, i w okolicy Zagórza przechodzi na prawy brzeg Sanu, obejmując w ten sposób wcinające się ku zachodowi zakole Sanu. W obrębie powiatu sanockiego znalazły się lewobrzeżne dopływy Sanu, tj. Osława z Osławicą, Sanoczek oraz Wisłok z Pielnicą. Pod względem ukształtowania pionowego wyróżnia się w krajobrazie powiatu sanockiego trzy równoleżnikowe pasy. Pierwszy, południowy to góry Beskidu Niskiego, nie przekraczają 900m wysokości. Na północ od nich, po obydwu stronach podkarpackiej linii kolejowej, rozciąga się pas dolin, zwany Dołami Jasielsko-Sanockimi. Pas ten rozszerza się w kierunku zachodnim, począwszy od Nowosielec. Od północy Doły Jasielsko-Sanockie osłania pas wzgórz, zwany Pogórzem Dynowskim między Wisłokiem i Sanem, przechodzący na wschodzie w Pogórze Przemysko-Samborskie. Tak więc Doły Jasielsko- Sanockie wyraźnie kontrastują na tle Beskidu i Pogórza. Krajobraz oraz gleba, jako siedlisko roślinności, są wytworem przemian geologicznych i biochemicznych, zachodzących w dawnych okresach dziejów ziemi. Teren powiatu sanockiego i okolicznych regionów był w trzeciorzędzie dwukrotnie zalewany przez morze, a pozostałością tych czasów są skały osadowe w postaci piaskowców i łupków krośnieńskich, tworzących tzw. flisz karpacki. Uległy one sprasowaniu i sfałdowaniu podczas wypiętrzania się Karpat. Skały te znane są znane pod postacią progów, sterczących w poprzek koryt rzek takich jak Pielnica (Pielnia, Nowosielce, Długie) oraz Wisłok (Besko). W następnym okresie, czyli w plejstocenie, lądolód północny nie dochodził wprawdzie do okolic Sanoka, ale spływające z Karpat i z czoła lodowca wody utworzyły dzisiejsze rzeki , kierujące się na teren rozległego obniżenia tektonicznego, zwanego Dołami Jasielsko-Sanockimi. Sanok geograficznie obejmuje skraj Dołów Jasielsko - Sanockich i pogórze Gór Słonnych. Znaczna część miasta (łącznie z centrum) usytuowana jest na wzgórzu (362 m npm.) położonym na lewym brzegu rzeki San. Najwyższym punktem centrum Sanoka jest Góra Parkowa zwana Aptekarką (dawniej Stróżnią i Władyczą Górą) z usypanym w 1898 r. kopcem Adama Mickiewicza. Przez miasto przebiega droga łącząca Krosno z Leskiem, Ustrzykami Górnymi, Cisną, Baligrodem. Droga ta w Sanoku łączy się z drugą, równie ważną, biegnącą przez Załuż, Trawę Wołoską, Birczę do Przemyśla. Sanok leży również przy trasie kolejowej Jasło - Zagórz, która siedem kilometrów od miasta łączy się z linią Przemyśl - Chyrów - Zagórz - Łupków.

SANOCKIE PARKI

  • Park Miejski w Sanoku powstał w 1896 roku na wzniesieniu zwanym Stróżnią, w centrum miasta. W 1898 roku na szczycie góry usypano Kopiec Mickiewicza wieńcząc go kamiennym głazem na pamiątkę 100 rocznicy urodzin Adama Mickiewicza. Kopiec został usypany przez młodzież sanockiego gimnazjum. W tym samym roku Rada Miasta Sanoka nadała parkowi i ulicy biegnącej obok imię Adama Mickiewicza. Ówczesny park liczył 6 ha powierzchni i pieczę nad nim sprawował etatowy ogrodnik miejski. W roku 1909 w wyniku działań Towarzystwa Upiększania Miasta Sanoka dr Aleksander Mniszek-Tchórznicki ofiarował miastu 7 morgów ziemi przylegających do istniejącego parku. Nową część ogrodu miejskiego, decyzją Towarzystwa nazwano imieniem Fryderyka Chopina upamiętniając 100 rocznicę jego urodzin. W 1910 roku obudowano piaskowcem źródełko w parku a na ścianie oporowej umieszczono pamiątkową tablicę przedstawiającą medalion z wizerunkiem kompozytora. Wędrując alejkami parkowymi o łącznej długości 3 km, ułożonymi głównie wzdłuż warstwic Góry Parkowej, podziwiać można wiele pamiątek historycznych pozostałych po kilku pokoleniach sanoczan. Oprócz kopca i źródełka należy wymienić tu pomniki: Tadeusza Kościuszki, stację pomp z pocz. XX w. oraz Pomnik Wdzięczności będący hołdem dla poległych żołnierzy podczas II Wojny Światowej (w miejscu małej wojskowej mogiły). Roślinność Parku Miejskiego w Sanoku charakteryzuje się składem gatunkowym zbliżonym do lesistych zboczy Gór Słonnych. Szczególnie widoczne jest to po składzie runa parku. Występują tu licznie takie gatunki jak: konwalijka dwulistna, gwiazdnica wielkokwiatowa, niezapominajka błotna, bluszczyk kosmaty, dąbrówka rozłogowa, żywiec gruczołowaty, szczawik zajęczy, lepiężnik wyłysiały, jaskier różnolistny, fiołek leśny, dzwonek pokrzywolistny, miodunka ćma, ziarnopłon wiosenny, bodziszek żałobny, żywokost sercowaty, glistnik jaskółcze ziele, jasnota biała, sałatnica leśna, groszek wiosenny, czyściec leśny i inne. Występuje tu wiele rzadkich i chronionych roślin jak: pierwiosnka wyniosła, śnieżyczka przebiśnieg, kopytnik pospolity, bluszcz pospolity, śnieżyca wiosenna. Drzewostan parkowy w dużej mierze zdominowany jest przez 3 gatunki rodzime: jesion wyniosły, grab zwyczajny oraz lipę drobnolistną. Pozostałe gatunki to klony jawor, klon polny i klon pospolity, wiąz polny i górski, dąb szypułkowy i czerwony, sosna zwyczajna, , czereśnia ptasia, świerk zwyczajny, brzoza brodawkowata, modrzew europejski, buk zwyczajny, wierzba iwa, jarząb pospolity. Z gatunków ozdobnych największy udział zajmuje tu świerk srebrzysty, kasztanowiec zwyczajny, daglezja zielona oraz nieliczne okazy sosny czarnej, sosny wejmutki, sosny rumelijskiej i buk purpurowy. Z krzewów wyróżnia się kilka okazów cisa pospolitej w wschodniej części parku, występują tu także okazy śnieguliczki białej, tarniny, pigwy, irgi, leszczyny oraz naturalne stanowiska dzikiej róży. Drzewostan parkowy został poddany zabiegom chirurgiczno- dendrologicznym, dając wymierne korzyści w postaci poprawy kondycji drzew; usunięto stare, martwe drzewa oraz dokonano wielu zabiegów na drzewach 100- letnich usuwając z ich koron obumierające konary i gałęzie. Różnorodność fauny parku miejskiego w Sanoku skupia uwagę wielu zwiedzających. Z bezkręgowców w parku napotkać można liczne cieniolubne chrząszcze rodziny biegaczowatych, w tym z rodzaju Carabus będące pod ochroną. Liczne gatunki motyli z rodziny rusałkowatych dostrzec można w górnej, odsłoniętej części parku; występuje tu także jeden z największych motyli nocnych Europy pawica grabówka. Z ciekawych i chronionych gatunków pajęczaków na zboczach znajdują się stanowiska tygrzyka paskowanego. Park w Sanoku charakteryzuje się dużą liczbą gatunków ptaków. Już po przekroczeniu bramy parku wchodzimy w rozśpiewany parkowy drzewostan, tętniący życiem jego skrzydlatych mieszkańców. Często spotykane i ruchliwe ptaki to: sikory bogatki, sikory modre, szpaki, kosy, raniuszki, zięby, dzwońce i kukułka. Wytrawny obserwator dostrzeże także pokrzewkę cierniówkę, pierwiosnka, strzyżyka, drozda śpiewaka, rudziki. Na pniach drzew spotkać można poszukujące pokarmu osobniki dzięcioła dużego, pełzacza ogrodowego oraz kowaliki. W parku gniazdują także sójki, rzadko zaglądają tu sroka, kawka i gawrony. Pilnująca swego rewiru pustułka często odzywa się swym piskliwym głosem, w nocy natomiast złowróżbne dźwięki wydają nocni łowcy płomykówka i puszczyk. W zimie poszukują w parku pożywienia gile, grubodzioby, trznadle oraz kwiczoły. Jesienią i zimą 2005 roku w parku wywieszono ponad 80 Jako nieodłączny element krajobrazu Sanoka park miejski jest dumą i chlubą wielu pokoleń sanoczan. Przez 110 lat jest miejscem odpoczynku i spacerów dzieci, młodzieży i osób starszych. Większość nasadzeń z XIX wieku nie doczekało dzisiejszych czasów. Podczas I Wojny Światowej park był zdewastowany przez mieszkańców, podczas II wojny zainstalowano w nim stanowiska armatek. Obecnie trwa jego rewitalizacja: utworzono bramę i estradę od strony ul. Mickiewicza oraz wybudowano platformę widokową na wzniesieniu obok Kopca Mickiewicza. Przewidywane w najbliższych latach renowacje kopca i źródełka oraz wymiana nawierzchni alejek uczynią ten największy w Polsce park typu górskiego jeszcze bardziej przyjaznym i atrakcyjnym miejscem dla mieszkańców i turystów.

SANOCKIE ZIELEŃCE

  • Zieleniec Beksińskiego Skwer przy ul. Jagiellońskiej w miejscu dawnego domu Zdzisława Beksińskiego o łącznej powierzchni 3250 m2. Zieleniec ten zlokalizowany jest w dzielnicy Śródmieście, od strony północnej i wschodniej skwer od działek prywatnych oddziela Potok Płowiecki, od strony południowej ul. Jagiellońska i budynki handlowe; od strony zachodniej natomiast budnynki handlowe przy ul. Podgórze. Trawnik obejmujący całą powierzchnię skweru, od strony ul. Jagiellońskiej oddzielony jest od chodnika żywopłotem z ligustu pospolitego Ligustrum vulgare o długości 15 mb i o powierzchni 21 m2. Krajobrazowe nasadzenia krzewów, zlokalizowane przy Potoku Płowieckim oraz przy chodniku od ul. Jagiellońskiej to ognik ciernisty Pyracantha coccinea (5 sztuk), dzika róża Rosa canina (2 sztuki), lilak węgierski Syringa josikaea (2 sztuki), dereń rozłogowy Cornus stolonifera (10 sztuk) oraz śnieguliczka biała Symphoricarpos albus (5 sztuk). Drzewa skupione są w dużym zagęszczeniu przy wejściu na skwer od ul. Jagiellońskiej, nasadzenia o małym zwarciu koron znajdują się dalej w kierunku Potoku Płowieckiego. Z drzew występują tu: świerk pospolity Picaea abies (4 sztuki), modrzew europejski Larix europaea (1 sztuka), klon polny Acer campreste (6 sztuk), dąb szypułkowy Quercus robur (2 sztuki), czereśnia ptasia Padus avium (2 sztuki), sumak octowiec Rhus thypina (16 sztuk), grusza pospolita (5 sztuk), jarząb pospolity Sorbus acuparia (4 sztuki), kasztanowiec zwyczajny Aesculum hippocastanum (4 sztuki), jesion wyniosły Fraxinus excelsior (4 sztuki), topola biała Populus abies (6 sztuk), brzoza brodawkowata Betula pendula(1 sztuka), lipa drobnolistna Tilia cordata (1 sztuka), buk zwyczajny odm. czerwona „Atropunicea” Fagus silvatuca (1 sztuka). Kilkuletni Dąb kolumnowy Quercus robur „Fastigata” w metalowym koszu nasadzony został celem uczczenia pamięci Zdzisława Beksińskiego w miejscu gdzie znajdował się jego dom. Zieleniec Beksińskiego jest miejscem gdzie docelowo może powstać park tematyczny poświęcony pamięci rodziny Beksińskich lub przedstawiający dzieła wybitnego artysty których kopie umieścić można na tyłach budynków handlowych lub na terenie zieleńca.
  • Zieleniec „Okopisko” Teren zieleni wysokiej ograniczony od strony zachodniej i południowej ul. Jagiellońską, terenami prywatnymi od strony wschodniej oraz od strony północnej budynkiem znanym starszym mieszkańcom jako restauracja „Karpacka”. Niemal 70% powierzchni tego terenu zajmuje trawnik o łącznej powierzchni 1400 m2, występują tu także wkomponowane barwne rabaty: rabata różana o powierzchni 30 m2, rabata bylinowa o powierzchni 65 m2, rabata kwiatowa skłądająca się z roślin jednorocznych o powierzchni 38,5 m2. Chodnik od ul. Jagiellońskiej oddziela od skweru żywopłot z ligustru pospolitego Ligustrum vulgare o długości 130mb i o powierzchni 390 m2. Nasadzenia w postaci krzewów dodają uroku temu miejscu o każdej porze roku, głównie dzięki takim gatunkom jak: cis pośredni Taxus x media w ilości 15 sztuk tworzący jednolitą ścianę ciemnej zieleni na zwieńczeniu skarpy, jałowiec sawina Juniperus sabina (6 sztuk), żywotnik wschodni Thuja orientalis (3 sztuki), żywotnik zachodni Thuja occidentalis (1 sztuka), jałowiec pospolity Juniperus communis (5 sztuk), dzika róża Rosa canina (8 sztuk), głóg dwuszyjkowy Cratageus oxyacantha (1 sztuk), oraz atrakcyjne krajobrazowo odmiany derenia rozłogowego Cornus stolonifera (31 sztuki). Zieleń wysoką tworzą: jesion wyniosły Fraxinus exelsior (10 sztuk), żywotnik olbrzymi Thuja giganthea (7 sztuk), śliwa wiśnowa odm. czerwonolistna „Atropurpurea” Prunus cerasifera (4 sztuki), świerk kłujący odm. srebrzysta „Argentea” Picea pungens (5 sztuk) wierzba biała Salix alba (1 sztuka), świerk pospolity Picea abies (2 sztuki), grab zwyczajny Carpinus betlulus (1 sztuka). Kilkuletni klon zwyczajny odm. kulista „Globossum” Acer platanoides w metalowym koszu dedykowany Królowej Zofii Olszańskiej popularnie zwanej Sonką stanowi żywy pomnik przyrody, drzewko upamiętniające fragment bogatej przeszłości Sanoka. Na terenie skweru znajduje się kilka rzeźb kamiennych, wymagających już renowacji. Zieleniec ten stanowi niewątpliwą atrakcję dla sanoczan oraz turystów, posiada on bowiem swoją własną historię, znajdował się tu bowiem cmentarz żydowski. Miejsce to może być w przyszłości wykorzystane do prezentowania walorów kulturowych Sanoka i Ziemi Sanockiej, pożądane jest utworzenie nasadzeń z roślin jednorocznych w postaci herbu miast lub symbolu Sanockiego Parku Dziedzictwa Kulturowego.
  • Zieleniec „Baranowicza Zieleniec znajduje się u zbiegu ulic Słowackiego i Jagiellońskiej, obok budynku Baranowicza, chodnik od ulic oddziela żywopłot z ligustru pospolitego Ligustrum vulgare o długości 79mb i o powierzchni 268 m2, 50 % skweru stanowi trawnik o powierzchni 600 m2. Rabaty róż o powierzchni 211 m2 stanowią niewątpliwie największą ozdobę tego skweru. Część połudnową zieleńca stanowi zieleń wysoka składająca się z drzew tj.: świerk kłujący odm. srebrzysta „Argentea” Picea pungens (7 sztuk), świerk Picea abies (10 sztuk), jesion wyniosły Fraxinus excelsior (9 sztuk). Krzewy stawnowiące łacznik pomiędzy drzewami a rabatami stanowią 10% powierzchni zieleńca i należą tu takie gatunki jak: bez czarny Sambucus nigra, lilak chiński Syngria x chinensis, forsycja pośrednia Forsythia x intermedia „Lynwood”, śnieguliczka biała Symphoricarpos albus.
  • Zieleniec przy ul. Zamkowej Skwer znajduje się w centrum miasta w atrakcyjnej okolicy po stronie północnej graniczy z Zamkiem Sanockim, część skweru opada stromo do fosy zamkowej, po stronie zachodniej i południowej sąsiaduje z ul. Zamkową i parkingiem, od strony południowej graniczy z zielenią Zamku Sanockiego i Muzeum Historycznego. Trawnik o łącznej powierzchni 1.008 m2, zdobi rabata różana o powierzchni 28,3 m2. Dominantę tego skweru stanowi 9 sztuk świerka kłujący odm. srebrzysta „Argentea” Picea pungens oraz wyeksponowana kamienna rzeźba przedstawiająca rycerzy. Uczęszczany przez sanoczan i turystów trakt prowadzący do Zamku obsadzony jest lipą drobnolistną Tilia cordata (3 sztuki). Dopełnienie w krajobrazie skweru oraz naturalistyczną barierę zasłaniającą fosę zamkową stanowią gatunki krzewów: dziki bez czarny Sambucus nigra (5 sztuk), pięciornik krzewiasty Potentilla fructosa (3 sztuki), dereń rozłogowy Cornus stolonifera (3 sztuki), dzika róża Rosa canina (3 sztuki), agrest pospolity Ribes grossularia (1 sztuka). Od ul. Zamkowej tuż przy chodniku, na zieleńcu znajdują się tablice informujące o atrakcjach turystycznych
  • Zieleniec przy Miejskiej Bibliotece Publicznej Zieleniec ten bez wątpienia jest najcenniejszym i najpiękniejszym po Parku Miejskim terenem zielonym w Sanoku. Ograniczony od wschodu ul. Sobieskiego, otoczony od północy i zachodu parkanem, od południa zaś zabytkową kamienicą będącą siedzibą Miejskiej Biblioteki Publicznej jest cienistym, ukrytym ogrodem, miejscem wymarzonym do odpoczynku i refeksji. Zieleniec ten przywodzi na myśl ukryte ogrody będące znajdujące się na tyłach austriackich i angielskich kamieniczek. Starannie wypielęgnowany trawnik o powierzchni 1920m2 przecina ukośnie alejka o powierzchni 255 m2 prowadząca z ul. Sobieskiego do ul. Lenartowicza. Od strony zachodniej budynku wąski przylegający do zieleńca pas zieleni ograniczony jest żywopłotem z ligustru zwyczajnego Ligustrum vulgareo długości 30mb i powierzchni 60 m2 . Nie brakuje tu plam krajobrazowych w postaci takich krzewów jak dereń rozłogowy Corylus stonifera (5 sztuk), irga pozioma Cotoneaster horizontalis (7 sztuk), ognik ciernisty Pyracantha coccinea (2 sztuki), forsycja pośrednia Forsythia x intermedia „Lynwood” (15 sztuk), pięciornik krzewiasty Potentilla fructosa (15 sztuk). Najpiękniejszymi krzewami na tym zieleńcu są niewątpliwie perułkowiec podolski Rhus cotinus oraz pnące się po parkanie osobniku bluszczu pospolitego Hedera helix. Malownicze nasadzenia drzew w kępach i rzędach reprezentowane są przez gatunki rodzime takie jak: lipa drobnolistna Tilia cordata (7 sztuki), brzoza brodawkowata Betula pendula, modrzew europejski Larix europaea (6 sztuk), jesion wyniosły Fraxinus excelsior (2 sztuki). Ozdobą skweru są nasadzenia w metalowych koszach, drzewa symbolizujące 850-lecie pierwszej wzmianki o Sanoku, są to: lipa szerokolistna Tilia platyphyllos, surmia zwyczajna Catalpa binonioides, platan klonolistny Platanus x acerifolia oraz miłorząb dwuklapowy Glinko biloba. Wnętrze skweru kryje także takie cenne gatunki ozdobne jak: sosna wejmutka Pinus strobus (4 sztuki), orzech włoski Junglans regia oraz metasekwoja chińska Metasequoia glyptostroboides. Skwer ten mógłby być cennym, małym parkiem kulturowym, przeznaczonym dla użytkowników biblioteki; zieloną czytelnią, miejscem wieczorków autorskich, konferencji i spotkań kulturalnych. Skwer należy niezwłoczne wyposażyć w dwie tabliczki przy wejściach zakazujące wprowadzania psów.
  • Skwer Piłsudskiego Skwery położony jest wzdłuż ul. Piłsudskiego, zajmuje powierzchnię 318 m2, z czego 130 m2 zajmuje trawnik. Zieleniec ograniczony jest od ul. Piłsudzkiego żywopłotem z ligustru Ligustrum vulgare o długości 32 mb i łącznej powierzchni 48 m2. Elementem dominującym są świerki kłujące odm. srebrzysta „Argentea” Picea pungens (4 sztuki) podsadzane pęcherznicą kalinolistną (3 sztuki). Zieleniec WOP Zieleniec znajduje się przy ul. Mickiewicza za pomnikiem Wojsk Ochrony Pograncza, jego łaczna powierzchnia to 297 m2 z czego 240 m2 przypadają na trawnik. Od chodnika oddzielony jest żywopłotem z ligustru Ligustrum vulgareo długości 22 mb i o powierzchni 59,4m2. Zieleniec ten zasługuję na uwagę ze względu na fakt, że znajdują się na nim prawnie chronione pomniki przyrody kasztanowiec Aesculum hippocastanum, oraz 4 lipy drobnolistne Tilia cordata
  • Plac Wolności Zieleniec znajduje się centrum miasta przy ul. Kościuszki, pomiędzy ulicami Daszyńskiego a Gieli – przy Sanockim Domu Handlowym. Łączna powierzchnia trawników wynosi 920 m2, alejek -155 m2. Rabaty różane o powierzchni 9 m2 oraz 3 pasy żywopłotów o długości 106mb i powierzchni 396,2 m2znajdują się po wschodniej części skweru. w skład Zywopłotów wchodzą takie gatunki jak ligustr Ligustrum vulgare oraz grab pospolity Carpinus betulus. Na skwerze występują podnadto takie gatunki jak: głóg jednoszyjkowy odm. „Scricta” Cartageus monogyna(16 sztuk), rosnący w szpalerach wzdłuż alejekgrochodrzew Robina pseudoacacia (2 sztuki), kasztanowiec czerwony Aesculus rubicunda (2 sztuki), jesion wyniosły Fraxinus excelsior (5 sztuk), czereśnia ptasia Prunus avuim (2 sztukiświerk kłujący odm. srebrzysta „Argentea” Picea pungens (1 sztuka), dereń świdwa Cornus sanguinea (2 sztuki). Stronę południową zdobią dwa czerwonolistne klony zwyczajny Acer campreste w metalowych koszach, kamień z tabliczką upamiętniającą rocznice podpisania umów partnerskich oraz fontanna z charakterystyczną „dziewczynką z parasolem”. Ponadto na zieleńcu znajduje się pomnik upamiętniający wodowanie statku morskiego noszącego nazwę SANOK. Zieleniec wyposażony jest w ławeczki, oświetlenie oraz kosze stanowi miejsce częstych spacerów osób starszych oraz matek z dziećmi, często zatrzymują się przy nim turyści.
  • Zieleniec MOPS Znajduje się przed budynkiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przy ul. Zamkowej. Trawnik zajmuje 318 m2 powierzchni, kompozycję składającą się z wysokich drzew stanowią:sosna wejmutka Pinus strobus (2 sztuki), świerk pospolity Picea abies (7 sztuk), żywotnik olbrzymi Thuja giganthea (6 sztuk), jesion wyniosły Fraxinus excelsior (2 sztuki), śliwa wiśnowa odm. czerwonolistna „Atropurpurea” Prunus cerasifera oraz lilak węgierski Syringa josikaea.
  • Zieleniec przy ul. Białogórskiej Skwer znajduje się orograficznie po prawej stronie Sanu przy ul. Białogórskiej. Zieleniec z trawnikiem o powierzchni 2 600 m2, oddzielony jest od chodnika żywopłotem z ligustru Ligustrum vulgare o długości 203 mb i o powierzchni 629 m2. Równolegle do żywopłotu biegnie alejka o powierzchni 240 m2. Po obu stronach rosną takie gatunki jak: śliwa wiśnowa odm. czerwonolistna „Atropurpurea” Prunus cerasifera (22 sztuki), modrzew europejski Larix europaea (4 sztuki), topola biała Populus alba (18 sztuk), klon polny Acer campreste (6 sztuk), jarząb pospolity Sorbus acuparia (3 sztuki), wierzba biała Salix alba (2 sztuki), buk zwyczajny odm. czerwona „Atropunicea” Fagus silvatuca (5 sztuk), grab pospolity Carpinus betulus (3 sztuki), czereśnia ptasia Padus avium (7 sztuk), topola osika Populus termula (3 sztuki), dzika róża Rosa canina (2 sztuki), ognik ciernisty Pyracantha coccinea (2 sztuki). Zieleniec przy ul. Białogórskiej jest miejscem często odwiedzanym przez mieszkańców dzielnicy Wójtostwo, alejki tego skweru prowadzą do mostu na Sanie oraz do Muzeum Budownictwa Ludowego.
  • Zieleniec Jana Pawła II Skwer znajduje się na rogu ulic Gorazdowskiego i Jana Pawła II , przylega do kościoła p.w. Chrystusa Króla. Trawnik o powierzchni 1857 m2 zdobią nasadzenia 32 świerków kłujących odm. srebrzysta „Argentea” Picea pungens oraz 17 żywotników olbrzymich odm. „Sky Rocket” Thuja giganthea. Od ul. Jana Pawła II znajdują się tu także krzewy iglaste w 5-ciu betonowych pojemnikach. Bożodrzew gruczołowaty Alianthus altissima zasadzony w rocznicę śmierci Jana Pawła II w metalowym koszu stanowi ozdobę tego skweru.
  • Zieleniec „plamy” przy ul. Lipińskiego Zieleniec znajduje się w dzielnicy Posada, od strony północnej ograniczony jest chodnikiem od ul. Lipińskiego, od strony zachodniej nasypem kolejowym, od strony południowej i zachodniej jego granicą jest Potok Dworzysko. Nazwa zieleńca pochodzi od krajobrazowych plam utworzonych rabat rózanych oraz kęp ozdobnych krzewów. Powierzchnia zieleńca zdominowana jest przez trawnik o powierzchni 1662 m2 oraz rabat® różaną o powierzchni 328 m2, żywopłot z ligustru zwyczajnego Ligustrum vulgareo długości 110 mb, o powierzchni 297 m2 stanowi naturalną barierę osłaniającą koryto Potoku Dworzysko. Kępy krzewów ozdobnych tworzą: jałowiec sawina Juniperus sabini (3 sztuki) pęcherznica kalinolistna (6 sztuk) oraz lilak węgierski Syringa josikaea (2 sztuki). Szpaler od strony nasypu kolejowego tworzy 15 sztuk jarzębu pospolitego, pozostałe drzewa to świerk pospolity Picea abies (2 sztuki), modrzew europejski Larix europaea (4 sztuki), klon jesionolistny Acer negundo (1 sztuka) oraz klon polny Acer campestre (2 sztuki). Zieleniec Plamy przylega do ruchliwej trasy prowadzącej w Bieszczady, jest miejscem w którym wyeksponować można walory przyrodnicze regionu ukazując je w postaci tablic bądź też nasadzeń. Zadaniem do realizacji w ciągu następnych lat, jest zgromadzenie na tym skwerze roślin charakterystycznych dla flory Bieszczadów, bądź też uformowanie rabaty róż w formie schematu geograficznego południowego zakątka kraju.
  • Zieleniec przy ul. Krakowskiej I Zieleniec znajduje się w dzielnicy Dąbrówka, od strony pół nocnej przylega do chodnika przy ul. Krakowskiej, od strony wschodniej graniczy z wiaduktem, od strony południowej graniczy z nasypem kolejowym i torowiskiem, od strony zachodniej zaś z ścieżką i przejśćiem pieszym przez tory. Zieleniec o powierzchni 21 000 m2 porośnięty jest trawnikiem, kompozycje krajobrazowe utworzone są z luźno posadzonych drzew, następujących gatunków: wierzba biała Salix abies (13 sztuk), lipa drobnoilistna Tilia cordata (3 sztuki), klon tatarski Acer tataricum (18 sztuk), topola biała Populus abies (5 sztuk), brzoza brodawkowata Betula pendula (2 sztuki), topola osika Populus termula (2 sztuki), jesion wyniosły Fraxinus excelsior (9 sztuk), wiąz polny Ulmus camprestis (2 sztuki), kasztanowiec zwyczajny Aescul;us hippocastanim (1 sztuka), klon polny Acer campreste (5 sztuk), klon jesionolistny Acer negundo (6 sztuk), jarząb pospolity Sorbus acuparia (1 sztuka) głóg jednoszyjkowy Cartageus monogyna (5 sztuk). Zieleniec przy ul. Krakowskiej znajduje się przy ruchliwej czteropasmowej drodze krajowej, stąd też do nasadzeń na zieleńcu winne być dobierane gatunki o dużej tolerancji na zanieczyszczenia pochodzące z pojazdów. Zieleniec może być wykorzystany do promocji Sanoka jako Zielonego Miasta, brakuje tutaj nasadzeń krajobrazowych w postaci płożących krzewów, w formie nieregularnych asymetrycznych plam oraz odcinków łączących kolorystyczne nasadzenia w spójną całość nie budzącą odczucia niepokoju.
  • Zieleniec przy ul. Krakowskiej II Zieleniec znajduje się w pobliżu stacji kolejowej Sanok - Dąbrówka elementem wyróżniającym zieleniec jest pomnik poległych milicjantów. Od strony północnej graniczy z chodnikiem przy ul. Krakowskiej, od strony wschodniej z ul. Okrzei i przejazdem przez tory, od strony południowej z nasypem kolejowym i od strony zachodniej z zatoką przystankową MKS linii nr 5. Trawnik o powierzchni 670 m2 stanowi tło dla nasadzeń w postaci rabat różanych o powierzchni 83,5 m2 oraz plamy krajobrazowej w postaci jałowca sabina Juniperus sawini rosnącego na powierzchni 18 m2. Od strony ul. Krakowskiej, zatoki autobusowej oraz torowiska, zieleniec otacza żywopłot z ligustru pospolitego Ligustrum vulgare o długości 87mb i o powierzchni 274,9 m2. Centrum zieleńca stanowi pomnik do którego prowadzą alejki o powierzchni 160 m2. Rosnące na zieleńcu drzewa to jarząb pospolity Sorbus acuparia i jabłoń Malus silvestris oraz szpaler przy ul. Krakowskiej z 7 sztuk klonu polnego.
  • Skwer przy ul. Przemyskiej Skwer znajduje się w dzielnicy Olchowce w pobliżu dawnej cerkwi, obecnie kościoła. Trawnik o powierzchni 380 m2 otoczony jest żywopłotem z ligustru Ligustrum vulgare o długości 80 mb i powierzchni 232 m2, jego centrum stanowi kamienny pomnik. Zieleniec leży na Szlaku Ikon.
  • Zieleniec przy ul. Rymanowskiej Zlokalizowany jest w dzielnicy Śródmieście, jago powierzchnia znajduje się wzdłuż ogrodzenia Szkoły Podstawowej nr 2 i Przedszkola Samorządowego nr 2 i jego część przy budynku p. Gruszczyńskiej oraz skwerek u wylotu ul. Jana Matejki. Powierzchnia trawników przy przedszkolu i szkole 443 m2, trawnik przy p. Gruszczyńskiej 157 m2 oraz skwerek 36 m2 Na zieleńcu rosną następujące gatunkijesion wyniosły Fraxinus excelsior, olsza czarna Alnus gluticosa, wierzba biała Salix alba, klon polny Acer campestre, forsycja pośrednia Forsythia x intermedia „Lynwood”.
  • Skwerek przy ul. Żydowskiej Skwer znajduje się przy ul. Żydowskiej, trawniki o łącznej powierzchni 320 m2 znajdują się nad szaletami i na skarpie przed szaletami przy Pl. Św. Michała, na niej rośnie 5 sztuk derenia rozłogowego Cornus stolonifera.
  • Zieleniec Staszica/Poprzecznej Zieleniec znajduje się na rogu ul. Staszica – Poprzecznej, obejmuje trawnik o powierzchni 700 m2 otoczony jest żywopłotem z ligustru zwyczajnego Ligustrum vulgareo długości 82 mb i powierzchni 295 m2. Plamę krajobrazową tworzy jałowiec sawina Juniperus sabini (5 sztuk), po obu stronach rosną dwie sztuki świerka kłującego odm. srebrzysta „Argentea” Picea pungens
  • Skwer przy ul. Kochanowskiego Skwer znajduje się przy ul. Kochnowskiego przy budynku kwiaciarni. Obejmuje trawnik o powierzchni 148 m2, na którym rosną następujące gatunki: klon polny Acer campreste (2 sztuki), śliwa wiśnowa odm. czerwonolistna „Atropurpurea” Prunus cerasifera (1 sztuka), świerk pospolity Picea abies (1 sztuka), ognik ciernisty Pyracantha coccinea (1 sztuk), dzika róża Rosa canina (1 sztuki).
  • Zieleniec przy ul. Kościuszki Zieleniec znajduje się przy ul. Kościuszki przylegając od strony południowej, od strony wschodniej przylega do budynków Starostwa Powiatowego, od strony północnej i zachodniej zaś graniczy z Parkiem Miejskim. Zieleniec o powierzchni trawników 921 m2 od strony ul. Kościuszki łączy się z chodnikiem placem żwirowym o powierzchni 17 m2 na którym znajdują się ławeczki.
  • Zieleniec Jana Pawła II/Kopernika Zieleniec znajduje się przy skrzyżowaniu ul. Jana Pawła II i ul. Kopernika. Trawnik o powierzchni 500 m2, otoczony jest z jednej strony żywopłotem z ligustru Ligustrum vulgare o długości 8 mb i powierzchni 28,8 m2. na zieleńcu rosną następujące gatunki: śliwa wiśnowa odm. czerwonolistna „Atropurpurea” Prunus cerasifera (6 sztuk), modrzew europejski Larix europaea (1 sztuka), ognik ciernisty Pyracantha coccinea (1 sztuka), śnieguliczka biała Symphoricarpos albus (2 sztuk).
  • Skwerek przy ul. Jana Pawła II Znajduje się pomiędzy parkingiem a chodnikiem przylegającym do przystanku autobusowego MKS. Rabata róż o powierzchni 159 m2, od strony wjazdów na parking otoczona jest trawnikiem o powierzchni 76 m2. w Chodniku rosną następujące gatunki: lipa drobnolistna Tilia cordata (3 sztuki) oraz klon jesionolistny Acer negundo (4 sztuki).
  • Skwer Traugutta/Staszica Skwer znajduje się na rogu ulic Traugutta i Staszica, przylega do zachodniej ściany budynku handlowego. Powierzchnię 222,5 m2 zajmuje trawnik otoczony żywopłotem o łącznej długości 99mb i łącznej powierzchni 158,4 m2. Rosną na nim drzewa: świerk kłujący odm. srebrzysta „Argentea” Picea pungens (4 sztuki), jałowiec sabina Juniperus sabina (6 sztuk).
  • Zieleniec przy ul. Rybickiego Zieleniec znajduje się w dzielnicy Olchowce, jego zachodnią granicę stanowi rzeka San, północną potok przy parkingu Muzeum Budownictwa Ludowego i ul. Rybickiego, wschodnią natomiast tereny prywatne przylegające do Ośrodka Wczasowego „Sosenki”. Zdecydowaną większość zieleńca stanowi trawnik o powierzchni 40 025 m2.

SANOCKIE DRZEWA

  • Sadzenie drzew pomnikowych przez Ligę Ochrony Przyrody od roku 2002 stało się tradycją podczas obchodów Dnia Niepodległości. Posadzono jak dotęd 13 okolicznościowych drzew. Obsadzone zostały zieleńce Sanockie przy ul. Sobieskiego drzewami ozdobnymi tj. lipa szerokolistna, platan klonolistny, miłorząb japoński. drzewka posadzono aby uczcić rocznicę pierwszą wzmiankę o Sanoku pochodzącą z latospisu hipackiego z 1115 r Posadzono tulipanowca amerykańskiego Lirodendron w Parku Miejskim w hołdzie Grzegorzowi z Sanoka, 2 klony kuliste w odmianie czerwonolistnej na Placu Partnerstwa upamiętniające podpisanie umów z miastem Raihem (Niemcy) oraz Humenne (Słowacja). W ogrodzie przykościelnym sanockiej fary posadzono katalpę bigoniową Surmia bigonoides upamiętniając 100 lat Towarzystwa Upiększania Miasta Sanoka. Na skwerze przed budynkiem Sanockiej Wyższej Szkoły Zawodowej posadzono klon srebrny Z okazji rocznicy śmierci Jana Pawła II posadzono bożodrzew gruczołowaty Alianthus na zieleńcu przy parafii Chrystusa Króla. Zieleniec przy ul. Jagiellońskiej tzw. „Okopisko” klon kulisty Zofii Olszańskiej . W miejscu, w którym znajdował się dom Bekskińskich posadzono w 2005 r. dąb kolumnowy Quercus upamiętniający tragiczną śmierć Zdzisława Beksińskiego. Z okazji śmierci wybitnego Sanoczanina księdza Zygmunta „Jastrzębca” Peszkowskiego, kapelana rodzin katyńskich, Zarząd Okręgu Bieszczadzkiego LOP posadził okolicznościowe drzewo – Platan. Miejscem nasadzenia oraz uroczystości towarzyszących obchodom 11 listopada była Szkoła Podstawowa nr 4 w Sanoku

Wschodnia część Beskidu Niskiego, a więc i powiat sanocki jest pod względem florystycznym terenem, na którym mieszają się elementy południowe, wschodniokarpackie (bieszczadzkie) i zachodniokarpackie. Ma ona charakter wybitnie przejściowy.

Z rzadkich i chronionych roślin występujących w powiecie sanockim wymienić należy kłokoczkę południową Staphylea pinnata. Ten piękny krzew o długoogonkowych liściach nieparzystopierzastorozłożonych, z 5-7 naprzeciwlegle ułożonymi listkami spotyka się w lasach bukowo-jodłowych na glebach gliniastych z dodatkiem wapienia. Jako element południowoeuropejski i pontyjski występuje ona w Polsce rzadko, w rozrzuconych stanowiskach, tylko w południowej części Śląska, Wyżyny Małopolskiej, środkowego Podkarpacia i Karpat. Kolejną ciekawą rośliną okolic Sanoka jest żywokost sercowaty Symphytum cordatum występujący w górskich lasach, na wilgotnych stanowiskach. Elementem południowym jest także kostrzewa górska Festuca drymeja mająca w Beskidzie Niskim swą północną granicę zasięgu. Rośnie na zrębach drzewostanów bukowo-jodłowych, znanych jest jej wiele stanowisk w powiecie sanockim. Obok wyżej wymienionych roślin z południa przeszły do Beskidu Niskiego takie gatunki jak: sałatnica leśna Aposeris foetida, turzyca siedmiorgodznka Carex transsilvanica, tojad wiechowaty Aconitum paniculatum oraz lulecznica kraińska Scopolia carniolica. Ozdobą górskiej części powiatu jest goryczka trojeściowata Gentiana asclepiadea, goryczka krzyżowa Gentiana cruciata. Rzucającym się w oczy na górskich szlakach powiatu jest dziewięćsił bezłodygowy Carlina acaulis. Ta piękna, chroniona bylina w porze kwitnienia (VIII-IX) posiada koszyczki kwiatowe o średnicy 7- 15 cm.

Lasy powiatu sanockiego mają charakter mieszany, tworząc na Pogórzu i niższych położeniach górskich (500 - 600m n.p.m.) zespoły dębowo-grabowe (Querceto- Carpinetum), a w piętrze wyższym, tj. reglu dolnym powyżej 500 - 600m n.p.m. tworzą zespół buczyn karpackich (Fagenetum carpaticum) z dodatkiem jodły Abies alba i charakterystycznej roślinności runa leśnego. 

W drzewostanach dominują takie gatunki jakbuk Fagus silvatica i jodła Abies alba, pozostałe to sosna Pinus sylvestris, dąb Quercus, grab Carpinus, brzoza Betula, modrzew Larix. Spotyka się domieszki w postaci jaworu Acer pseudoplatanus, osiki Populus termula, lipy drobnolistnej Tilia cordata i czereśni ptasiej Cerasus avium. Z krzewów należy wymienić pospolitą leszczynę Corylus avellana, jałowiec Juniperus communis zasiedlający bezleśne wzgórza oraz chroniony i rzadki cis Taxus baccata występujący w rezerwatach .

W runie bukowo-grabowo-dębowym spotyka sie charakterystyczne rośliny runa jak:

  • konwalia majowa Convallaria maialis,
  • konwalijka dwulistna Maiantheum bifolium,
  • kopytnik Asarum europaeum,
  • czworolist pospolity Paris quadriscifolia,
  • kokoryczka wielopłatowa Polygonatum multiflorum,
  • kokorycz pełna Corydalis solida,
  • szczawik zajęczy Oxalis acetostella,
  • miodunka miękkowłosa Plumonaria mollisima,
  • pierwiosnka wyniosła Primula elatior.

Z traw pospolita jest kupkówka Dactylis glomerata oraz drążniczka średnia Briza minor; z paproci nerecznica samcza Dryopteris filix mas, języcznik zwyczajny Phylitus scolopendrum oraz orlica pospolita Pteridium aquilinum.

Z roślin chronionych występuje tu

  • podkolan biały Platanthera bifolia,
  • gnieźnik leśny Neotia nidus avis,
  • śnieżyczka przebiśnieg Galanthus nivalis,
  • śnieżyca wiosenna Leucoium vernum,
  • lilia złotogłów Lilium matragon
  •  wawrzynek wilcze łyko Daphne mezerum
  • bluszcz pospolity Hedera helix.

Na haliznach spotyka sie krzyżownicę zwyczajną Polygala vulgaris, wilżyne bezbronną Onoris arvensis, pszeńca zwyczajnego Melampyrum pratense, gruszyczkę okrągłolistną Priola rotundifola, babkę lancetowatą Plantago lanceolata, traganka szerokolistnego Astragalus glycyphyllos.

Nad potokami leśnymi rosną:

  • lepiężnik biały Petasites albus,
  • skrzyp olbrzymi Euisetum maximum,
  • śledziennica skrętnolistna Chrysosplenium alternifolum,
  • szczyr trwały Mercularis perennis.

Wykaz gatunków objętych ścisłą, stwierdzonych na gruntach powiatu sanockiego.

  •  tojad mołdawski Aconitum moldavicum,
  • orlik pospolity Aquilegia vulgaris,
  • parzydło leśne Aruncus sylvestris,
  • pokrzyk wilcza- jagoda Atropa bellodonna,
  • dziewięćsił bezłodygowy Carllina acaulis,
  • buławik wielokwiatowy Cephalanthera damasonium,
  • bławnik mieczolistny Cephalanthera longifolia,
  • pomocnik baldaszkowy Chimaphila umbellata,
  • ozorka zielona Coleogossum virde,
  • zimowit jesienny Colchicum autmnale,
  • żłobik koralowy Corallorhiza innata,
  • storczyk szerokolistny Dactylorhiza maialiais,
  • wawrzynek wilczełyko Daphne mezereum,
  • naparstnica wielkokwiatowa Digitalis grandiflora,
  • skrzyp olbrzymi Equisetum telmateia,
  • goryczka krzyżowa Gentiana cruciata,
  • tajęża jednostronna Goodyera repens,
  • bluszcz pospolity Hedera helix,
  • wroniec widlasty Huperzia selago,
  • lilia złotogłów Lilium martagon,
  • listera sercowata Listera cordata,
  • listera jajowata Listera ovata,
  • widłak jałowcowaty Lycopodium annotinum,
  • widłak goździsty Lycopodium clavatum,
  • storczyk męski Orchis mascula,
  • storczyk samiczy Orchis morio,
  • podkolan biały Platanthera bifolia,
  • podkolan zielonawy Platanthera chlorantha,
  • lulecznica kraińska Scopolia carnolica,
  • kłokoczka południowa Staphyllea pinnata,
  • cis pospolity Taxus bacata,
  • ciemiężyca zielona Veratrum lobelianum,
  • barwinek pospolity Vinca minor. 

Wykaz gatunków objętych ochroną częściową

  • kopytnik pospolity Asarum europaeum,
  • centuria pospolita Centaurium erythraea,
  • konwalia majowa Convallaria majalis,
  • kruszyna pospolita Frangula alnus,
  • przytulia wonna Galium odoratum,
  • goryczka trojeściowa Gentiana asclepiadea,
  • paprotka zwyczajna Polypodium vulgare,
  • pierwiosnka wyniosła Primula elatior,
  • pierwiosnka lekarska Primula veris,
  • kalina koralowa Viburnum opulus.  

Taksony reglowe:

  • jodła pospolita Abies alba,
  • jawor Acer pseudoplatanus,
  • tojad mołdawski Aconitum moldavicum,
  • czosnek niedźwiedzi Allium ursinum,
  • olsza szara Alnus incana,
  • sałatnica leśna Aposeris foetida,
  • parzydło leśne Aruncus sylvestris,
  • gęsiówka Hallera Cardaminopsis halleri,
  • oset łopianowaty Carduus personata,
  • żywiec gruczołowaty Dentaria glandulosa,
  • skrzyp pstry Equisetum variegatum,
  • kostrzewa leśna Festuca altissima,
  • kostrzewa górska Festuca drymeja,
  • snieżyczka przebiśnieg Galanthus nivalis,
  • przytulia okrągłolistna Galium rotundifolium,
  • świerzbnica leśna Knautia dipsacifolia,
  • łoczyga pośrednia Lapsana intermedia,
  • listera sercowata Listera cordata,
  • wiciokrzew czarny Lonicera nigra,
  • miesiącznica trwała Lunaria rediviva,
  • kosmatka olbrzymia Luzula sylvatica,
  • tojeść gajowa Lysimachia nemorum,
  • września pobrzeżna Myricaria germanica,
  • lepiężnik biały Petasites albus,
  • świerk pospolity Picea abies,
  • kokoryczka okółkowa Poiygonatum verticillatum,
  • paprotnik kolczysty Polystichum aculeatum,
  • paprotnik Brauna Polystichum braunii,
  • przenęt purpurowy Prenanthes purpuraea,
  • szałwia lepka Salvia glutinosa,
  • dziki bez koralowy Sambucus racemosa,
  • lulecznica kraińska Scopolia carniolica,
  • trędownik omszony Scrophularia scopolii,
  • starzec Fuchsa Senecio fuchsii,
  • starzec gajowy Senecio nemorensis,
  • czyściec leśny Stachys alpina,
  • liczydło górskie Streptopus amplexifolius,
  • żywokost sercowaty Symphytum cordatum,
  • kozłek bzowy Valeriana sambucifolia,
  • przetacznik górski Veronica montana.

Taksony ogólnogórskie:

  • przywrotnik płytkoklapowy Alchemilla crinita,
  • trybula lśniąca Anthriscus nitida,
  • knieć błotna górska Caltha palustris subsp. laeta,
  • świerząbek orzęsiony Chaerophyllum hirsutum,
  • ozorka zielona Coeloglossum viride,
  • nerecznica szerokolistna Dryopteris dilatata,
  • goryczka trojeściowa Gentiana asclepiadea,
  • gółka długoostrogowa Gymnadenia conopea,
  • wroniec widlasty Huperzia selago,
  • nerecznica górska Oreopteris limbosperma,
  • róża alpejska Rosa pendulina,
  • wierzba śląska Salix sylesiaca,
  • cebulica dwulistna Scilla bifolia,
  • rozchodnik karpacki Sedum fabaria,
  • kozłek trólistkowy Valeriana tripteris.

Taksony podgórskie:

  • turzyca zwisła Carex pendula,
  • skrzyp olbrzymi Equisetum telmateia,
  • pióropusznik strusi Matteucia struthiopteris.

Na terenie powiatu sanockiego występuje wiele stanowisk rzadkich i chronionych gatunków bezkręgowców, płazów, gadów, ptaków i ssaków. Wymieniłem je poniżej podając przynależności poszczególnych gatunków do rzędów. Oprócz wspomnianych rzadkich i chronionych taksonów wymieniłem także te pospolite, będące ozdobą naszych pól, łąk i lasów. Dane dotyczące poszczególnych pochodzą z moich prywatnych notatek, obserwacji oraz opracowań Zespołu Parków Krajobrazowych z Przemyśla.

OWADY Insecta

Ważki Odonata

  • Nad brzegami rzek i stawów bardzo często można spotkać przedstawicieli rzędu ważek Odonata, szczególnie liczne są gatunki z rodziny świteziankowate Calopterygidae: świtezianka dziewica Calopteryx virgo, świtezianka błyszcząca Calopteryx splendens, pałątka zielona Lestes sponsa i pospolita Lestes viridis oraz pióronóg nadwodnik Platycnemis pennipes. Z przedstawicieli rodziny żagnicowatych Aeschnidae spotkać można nie tylko nad brzegami wód, ale też na polanach leśnych i terenach znacznie oddalonych od zbiorników wodnych: żagnicę sitową Aeschna juncea, żagnicę okazałą Aeschna cyanea, husarza władcę Anax imperator. Z gładzigłowkowatych Gomphidae: gładzigłówka zwyczajna Gompus vulgatissimus, smaglec Onychogomphus forcioatus, szklarnik górski Cordulegaster boltoniz z rodziny szklarnikowate Cordulegasteridae. Rodzinę ważkowatych Libellulidae na terenie Sanoka reprezentują: ważka czarnoplama Libellula quadrimaculata, ważka płaskobrzucha Libellula depressa i bardzo liczny szablak żółtawy Sympetrum flaveolum.

Chrząszcze Coleoptera

  • Rodzina biegaczowatych - Carabidae, jedna z najliczniejszych gatunkowo w rzędzie chrząszczy, liczy około 24 000 opisanych do tej pory gatunków. Według opinii wielu współczesnych specjalistów potencjalnie możliwa liczba wszystkich gatunków jest około dwukrotnie większa. Jest to rodzina bardzo zróżnicowana, zarówno w aspekcie morfologicznym, jak i ekologicznym. Fauna Polska liczy powyżej 500 gatunków zgrupowanych w ponad 70 rodzajach. Na terenie powiatu sanockiego zebrałem i oznaczyłem jak dotąd ponad 120 gatunków chrząszczy z tego rodzaju. Gatunki należące do rodzaju Carabus, objęte ochroną gatunkową, stanowiły temat mojej pracy inżynierskiej p.t.: "CHARAKTERYSTYKA ZGRUPOWAŃ PRAWNIE CHRONIONYCH BIEGACZOWATYCH (CARABIDAE) NA TERENIE NADLEŚNICTWA BRZOZÓW". W lasach powiatu sanockiego można spotkać takie gatunki z rodziny biegaczowatych jak: biegacz skórzasty Carabus coriaceus, biegacz fioletowy Carabus violaceus, biegacz fioletowy Carabus violaceus var. Purpurascens, biegacz fioletowy Carabus violaceus var. carbonatus, biegacz fioletowy Carabus violaceus var. crenatus, biegacz ullrichi Carabus ullrichi, Carabus cancellatus, biegacz zielonozłoty Carabus auronitens, biegacz gładki Carabus glabratus, biegacz gruzełkowaty Carabus variolosus, biegacz Linneusza Carabus Linnei, biegacz dołkowany Carabus irregularis, biegacz menetriesti Carabus menetriesti, biegacz górski Carabus arcensis, biegacz convexus Carabus convexus, biegacz pomarszczony Carabus intricatus, biegacz ogrodowy Carabus hortensi, biegacz gajowy Carabus nemoralis. Pozostałe niepodlegające ochronie gatunkowej gatunki to : stępień ślimaczarz Cyrchus caraboides, stępień attenatus Cyrchus attenuatus, bosak czarny Abax ater, szykoń macer Pterostichus macer, szykoń owłosiony Pterostichus pilosus, szykoń metaliczny Pterostichus metallicus, łokaś garbatek Zabrus tenebroides, skoropędek sześcioplamy Agonum sexpunctatus, Bembidion prasinum, Amara fulviples, Harpalus rufus, Chlaenius nitidulus, Pterostichus inaequalis, Chlaenius vestitus, Idiochoma dorsalis, Poecilus cuperus, Omophron limbatu, Amara nitida, Nebria Jockischi, Molops elatus, Leistus ferrugineus, Nebria Dachli, Anisodactylus signatus, Anisodactylus poeciloides, Dichirotrichus obsoletus, Poecilus punctatus, Laemostenus janthinus,Pterostichus vulgaris, Pterostichus oblongopunctatus, Patrobus excavatus, Abax parallelopipedus, Abax ovalis, Laemostenus terricola, Poecilus cuperusa i inne.
  • Z rodziny trzyszczowatych Cicindelidae na leśnych drogach występują: trzyszcz polny Cicindela camprestis, trzyszcz piaskowy Cicindela hybrida. Z pływakowatych Dysticidae w zbiornikach wodnych spotkać można gatunki:pływak żółtobrzeżek Dysticus marginalis, toniak żeberkowany Acilius sulcatus, Dyscitus circummcinctus, Dyscitus punctatus, Agabus solieri i inne.
  • Z kusakowatych Staphylinidae: wydłużak trójbarwny Xantholinus tricolor, zezoń kropkowany Othius punctatus, nawozak krępy Philonthus politus, kusak cezarek Staphylinus ceasareus, próchniczak carnuchowaty Ocypus tenebricosus, szaroń pospolity Natholestes tessellatus, gnojek naśmietny Reophilus maxillosus, marga brązowawa Quedius cinctus, nagrzybik leśny Bolitobius lunulatus i inne.
  • Z żukowatych Scarabaeidae: rochatyniec nosorożec Oryctes nasicornis, żuk leśny Geotrupes vernalis, żuk gnojowy Geotrupes silvaticus, kruszczyca złotawka Cetonia aurata, ogrodnica niszczylistka Phyllopertha horticola, Potosia hungarica, orszoł prążkowany Trichius fasciatus, chrabąszcz majowy Melolontha melolontha , kosmatek pospolity Epicompertis hirta i inne.
  • Rodzina omarlicowate Silphidae reprezentowana jest w powiecie sanockim przez takie gatunki jak: grabarz wielki Necrophorus germanicus, grabarz czarny Necrophorus humator, grabarz żółtoczarny Necrophorus vespilloides, ścierwiec Oeceptoma thoracica, pościerwka pospolita Thanatoptillus sinuactus, omarliniec włochaty Blitophaga opaca, omarliniec czarny Blitophaga undata i inne.
  • Rodzina sprężykowate Elateridae reprezentowana jest przez takie gatunki jak: podrzut szary Adelocera murina, sprężyk sosnowy Elater sanguineus, nieskorek czarny Atchous niger, nieskorek pasiasty Athous vittatus, zaciosek zmiennobarwny Corymbites cupreus, zaciosek kruszczowy Corymbites aeneus, zaciosek purpurowy Corymbites purpurens, zaciosek grzebykoczułki Corymbites pescticornis, osiewnik obrzeżek Agriotes ustulatus, czarnożynek rudonogi Melanotus rufiples i inne.
  • Rodzina jelonkowate Lucanidae reprezentowana jest przez: ciołka Dorcus parallelopipedus, kostrzenia Sinodendron cylindricum i wynurta Ceuchus chrysomelinus.
  • Rodzina kózkowate Cerambycidae w okolicach Sanoka to następujące gatunki: dyląż grabaż Prionius coriarius, kłopotek czarny Spondylis buprestoides, rębacz dwupaskowy Rhagium bifasciatum, rębacz dębowiec Rhagium sycophanta, rębacz pstry Rhagium inquistor, rębacz pniowiec Rhagium mordax, ostrokrywka nieparka Oxymirus cursor, kwiatomir czteroplamy Pachyta quadrimaculata, rozpylak zwyczajny Acmaeops collaris, zmrosznik górski Leptura cordigera, strangalia plamista Strangalia maculata, Strangalia qadrifascata, Leptura sexmaculata, Caenoptera minor, Caenoptera minor, borówka brunatna Tetropium castaneum, paśnik niszczyciel Plagionotus detritus, zagwoździk fiołkowy Callidium violaceum, nadobnica alpejska Rosalia alpina, biegowiec osowaty (Lytus arietis, wonnica piżmówka Aromia moschata, wonnica piżmówka Aromia moschata, żerdzianka krawiec Monochamus sator, rzemlik plamisty Saperda scalarisc, zgrzytnica mniejsza Agapanthia violacea, zmrosznik czerwony Leptura rubra, szczapówka sosnowa Asemum striatum, spuszczel domowy Hylotrupes bajulus, paśnik pałączasty Plagionotus arcuatus, capoń bukowiec Leiopus nebulosus, tycz cieśla Acanthocinus aedeilis, dłużynka tarczook Oberea oculata i inn.

Błonkoskrzydłe Hymenoptera

  • Rodzina osowate Vespidae reprezentowana jest przez takie gatunki jak: szerszeń Vespa carbo, osa saksońska Dolichovespula sylvestris, osa pospolita Paravespula vulgaris, osa dachowa Paravespula germanica, klecanka polna Polistes nimpha, osa leśna Dichovespola silvestris.Rodzina pszczołowate Apidae: trzmiel ziemny Bombus terrestris, trzmiel leśny Bombus sylvarum, trzmiel kamiennik Bombus lapidarius.
  • Rodzina: bryzgunowate Cimbicidae: bryzgun brzozowiec Cimbex femorata, bryzgun wierzbowiec Cimbex lutea.
  • Rodzina buczowate Xiphydriidae: bucz olszynowiec Xiphyrdia camelus Rodzina grzebaczowate Sphecidae: gliniarz naścienny Sceliphon destillatorium, grzebacz musznik Cabro cribrarius, szczerklina piaskowa Ammophila sabulosa, nęk świerszczojad Sphex maxiulosus i inne.Rodzina trzpiennikowate Siricidae : trzpiennik czarny Xeris spectrum, trzpiennik olbrzym Urocerus gigas.
  • Rodzina kopułkowate Eumenidae: bolica kolconoga Odynerus spinipes. Rodzina gąsienicznikowate Ichneumonidae: paragąsienicznik sówkowiec Proincheumon spectrum, gąsienicznik zimowkowiec Incheumon suspicosus, gąsienicznik czarny Incheumon nigra, Incheumon pisorius, gąsienicznik zimowkowiec Incheumon suspicriosus, sierpoń żółty Ophion luteus, kłowacz podżegacz Pimpla istigator, zagłębień trzpiennikowiec Rhyssa persuasoria i inne.
  • Rodzina porobnicowate Anthoporidae: kornutka długoczułkowa Eucera longicorni.s Rodzina nastecznikowate Pompilidae: szwędosz pajęczarz Anopius fuscusRodzina pilarzowate Tenthredinidae: pilarz polny Tethredo camprestis, psowacz różany Emphytus cinctus, szczertbatek zielony Rhogogaster viridis, brosznica wiejska Macrophya rustica, owocnica żółtonoga Hoplocampa testudinea, piłecznica świerkowa Pristiphora abietina.
  • Rodzina smuklikowate Halictidae: nęczyn czerwnobrzuchy Specodes gibbus

Motyle Lepidoptera

  • Rodzina kraśnikowate Zygaenidae: kraśnik sześcioplamek Zygaena filipendulae, kraśnik rzęsinowiec Zygaena carniolica, kraśnik goryszowiec Zygaena ephialtes.
  • Rodzina paziowate Papilonidae: paź królowej Papilo machaon, paź żeglarz Iphiclides podalirius, niepylak mnemozyna Parnassius mnemozne, niepylak apollo Parnassius apollo. Rodzina rusałkowate Nymphalidae: mieniak strużnik Apatura ilia, mieniak tęczowiec Apatura iris, pokłonnik kamilla Limenitis camilla, perłowiec pandora Pandoriana pandora, perłowiec mniejszy Issoria lathonia, perłowiec malinowiec Agryronome paphia, rusałka żałobnik Nymphalis antiopa, rusałka drzewoszek Nymphalis polychloros, rusałka pokrzywnik Aglais urticane, rusałka kratkowiec Araschia levana, rusałka pawik Inachis io, rusałka osetnik Vanessa cardui, rusałka admirał Vanessa atalanta, dostojka ino Benethis ino, żałobnikowiec lędźwiankowiec Neptis hylas, przeplatka atalia Melitaea athalia i inne.
  • Rodzina modraszkowate Lycaenidae: czerwończyk dukacik Lycanea virgaureae, czerwończyk płomieniec Palaechrysophanus hippothoe, czerwończyk żarek Lycaena phlaeas pazik dębowiec Quercusia quercus, ogończyk wiązowiec Normannia w-album, zieleńczyk ostrężyniec Callophrys rubi i inne. Rodzina bielinkowate Peridae: listkowiec cytrynek Gonepteryx rhammi, zorzynek rzeżuchowiec Inthocaris cardamines, bielinek kapustnik Perris brassicae, szlaczkoń szafraniec Colias myrmidone i inne. Rodzina oczennicowate Satyridae: przestojnik trawnik Aphantropus hyperantus, szachownica galatea Melanargia galathea i inne. Rodzina warcabnikowate Hesperiidae: karłątek leśny Ochlords ventatus i inne.
  • Rodzina zawisakowate Sphingidae: zawisak tawulec Sphinix ligustri, zawisak borowiec Sphinix pinasrti, zmrocznik przytuliak Hyles galii zmierzchnik gładysz Deilephilia elpenor, nastrosz lipowiec Diliana tiliae, nastrosz topolowiec Lathoe populi, fruczak gołąbek Macroglossum stellatarum i inne. Rodzina niedźwiedziówkowate Arctiidae: niedźwiedziówka gosposia Arcitia caja, krasnopani poziomkówka Panaxia dominula, sadzanka rumienica Phragmatobia fuliginiosa, szewnica miętówka Spilosoma lubricipeda. Rodzina pawicowate Lemoniidae: lotnica zyska Agila tau, pawica grabówka Saturnia pavonia i inne. Rodzina sówkowate: rolnica tasiemka Noctua pronuba, rolnica czopówka Agrotis exclamations, ponocnica kryjka Eurois occulata, wstęgówka jesionka Catocala fraxini, wstęgówka karmazynka Catocala fraxini, wstęgówka śliwica Ephesia fulminea, szczerbówka kisieni Scoliopteryx libatrix,rolnica aksamitka Noctua fimbriata, błyszczka spiżówka Plusia chrystis, literówka jarzynówka Autographa gamma i inne. Rodzina garbatkowate Notodontidae: dziwaczka widłogon Cetura vinula, narożnica zbrojówka Phalera bucephala i inne.
  • Rodzina falicowate Thyatridae: plamówka malinówka Thyatira batis i inne. Rodzina przeziernikowate Sesiidae: przeziernik osowiec Sesia apiformis. Rodzina barczatkowate Lasiocampidae: napójka łąkowa Philudoria potatoria

PŁAZY Amphibia

  • W obrębie miasta Sanok a także poza jego granicami istnieje wiele dużych i małych zbiorników wodnych, służącym płazom w porze wiosennej jako miejsca do rozrodu. Na terenie Leśnictwa Liszna nierzadko można natknąć się na małe oczka wodne w porze godowej zamieszkałe przez takie gatunki jak: traszka grzebieniasta Triturus cristatus, traszka karpacka Triturus montandoni, traszka grzebieniasta Triturus cristatus oraz przedstawiciela rodziny ropuszkowatych Discoglossidae - kumaka górskiego Bombina variegata. W pobliżu górskich potoków, najczęściej po opadach deszczu spotkać można salamandrę plamistą Salamandra salamandra. W pobliżu lasów, mokradeł nieopodal "czołgowiska" występuje rzekotka drzewna Hyla arborea. Z pozostałych płazów na terenie powiaty sanockiego występuje ropucha szara Bufo bufo i ropucha zielona Bufo viridis.

GADY Reptilia

  • Do gadów zamieszkujących tereny powiatu sanockiego należą: jaszczurka zwinka Lacerta agilis, jaszczurka żyworodna Lacerta vipara oraz padalec zwyczajny Anguis fragilis. Węże występujące na ziemi sanockiej to gniewosz plamisty Coronella austriaca , zaskoniec zwyczajny Natrix natrix oraz żmija zygzakowata Vipera berus.

PTAKI Aves

  • Z rzędu kuraków Galliformes można spotkać takich przedstawicieli ptaków łownych jak: jarząbek Tetrastes bonasia, bażant Phasianus colchicus i kuropatwa Predix predix. Kuropatwy spotykane na terenie poligonu wojskowego niestety obecnie są coraz rzadsze.
  • Rząd żurawiowatych Gruiformes reprezentowany jest przez kurkę wodną Gallinula chloropus, derkacza Crex crex, łyskę Fulica atra oraz żurawia Grus grus. Siewkowate Charadriiformes na terenie powiatu sanockiego to: czajka Vanellus vanellus, oraz łowny gatunek słonka Scolopax rusticola.
  • Z blaszkodziobych Anseriformes na rzece San można spotkać: łabędzia niemego Cygnus olor, cyrankę Anas querquendula, cyraneczkę Anas crecca, krzyżówkę Anas platyrchynchos i gągoła Bucephalla clangula.
  • Z brodzących Ciconiiformes: bocian czarny Ciconia nigra (8-10 par gniazdujących na terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonnych), bocian biały Ciconia ciconia (30-40 parpar gniazdujących na terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonnych) oraz czapla siwa Ardea cinerea. Drapieżne Falkoniformes reprezentowane są przez takie gatunki jak: trzmielojad Pernis apivorus (5 par gniazdujących na terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonnych), jastrząb gołębiarz Accipter gentilis, myszołów zwyczajny Buteo buteo, orzeł bielik Haliaeetus albicilla, krótkoszpon gadożer Circaetus gallicus, błotniak stawowy Circus aeruginosus, błotniak zbożowy Circus cyaneus, błotniak popielaty Circus pygargus, orlik krzykliwy Aquila pomarina (40-45 par gniazdujących na terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonnych), orlik grubodzioby Aquila clanga (1 para gniazdująca na terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonnych), orzeł przedni Aquila chrysaetos (5 par gniazdujących na terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonnych), rybołów Pandion haliaetus
  • Z sowowatych Strigiformes : puchacz Bubo bubo (3 pary gniazdujące na terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonnych), sóweczka Glaucidium passerinum (4 pary gniazdujące na terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonnych), puszczyk uralski Strix uralensis (40-60 par gniazdujących na terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonnych), płomykówka Tyto alba, puszczyk Strix aluco, sowa uszata Asio otus, pójdźka Athene noctua.
  • Z kozodojowatych Caprimulgiformes : lelek kozodój Caprimulgus europaeus. Z kukułkowatych Cuculiformes, kukułka Cuculus canorus.
  • Z kraskowatych Coraciiformes: zimorodek Alcedo atthis, dudek Upapa epops.
  • Z dzięciołowatych Piciformes: dziecioł zielonosiny Picus canus (4-5 par gniazdujących na terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonnych), dzięcioł czarny Dryocopus martius (29 par gniazdujących na terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonnych), dzięcioł białogrzbiety Dendrocopos leucotos, dzięcioł trójpalczasty Picoides tridactylus (5 par gniazdujących na terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonnych), dzięcioł zielony Picus viridis, dzięcioł duży Dendrocopos major, dzięcioł białogrzbiety Dendrocopos leucotos, dzięcioł średni Dendrocopos medius, dzięciołek Dendrocopos minor.
  • Z wróblowatych Passeriformes: kruk Corvus corax, wrona Corvus corone, kawka Corvus monedula, gawron Corvus frugilegus, sroka Pica pica, sójka Garrulus glandarius, orzechówka Nucifraga caryocatatres, szpak Sturnus vulgaris, wilga Oriolus oriolus, dzierzba gąsiorek Lanius collurio, jemiołuszka Bombacyllia garrulus, sikora bogatka Parus major, sikora modra Parus caeruleus, sikora sosnówka Parus ater, sikora uboga Parus palustris, sikora czubatka Parus cristatus, kowalik Sitta europaea, pełzacz leśny Certhia familiaris, pluszcz Cinculus cinculus, strzyżyk Troglodytes troglodytes, kwiczoł Turdus pilaris, drozd śpiewak Turdus philomelos, kos Turdus merula, rudzik Erithacus rubecula, mysikrólik Regulus regulus, muchołówka mała Ficedula parva, pliszka siwa Motacilla alba i wiele innych gatunków.

SSAKI Mammalia

Z ssaków Mamalia zamieszkujących powiat sanocki oraz pobliski Park Krajobrazowy Gór Słonnych wymienić należy takie rzędy jak: Owadożerne Insectiviora : jeż wschodnioeuropejski Erinaceus concolor, ryjówka aksamitna Sorex araneus, rzęsorek rzeczek Neoyms fodiens, rzęsorek mniejszy Neomys anomalus oraz kret Talpa europaea.

  • Nietoperze Chiroptera: gacek wielkouch Plecotus auritus, podkowiec mały Rhinopholus hipposideros, borowiec wielki Nyctalus noctua, nocek wąsatek Myotis mystacinus i mroczek pozłocisty Eptesicus Nilistoni.
  • Drapieżne Carnivora reprezentowane są przez gronostaja Mustela erminea, łasicę Mustela nivalis, tchórza Putornius putornius, kunę leśną Martes martes i domową Martes fonia, borsuka Meles meles, wydrę Lutra lutra, którą przy odrobinie szczęścia można obserwować na Sanie oraz niedźwiedzia brunatnego Ursus arctos. Odcisk łapy niedhowywany jest w leśniczówce leśnictwa Liszna, jako dowód iż w 1980 przechodził tędy miś. Także posiadam wiarygodne informacje od myśliwych i leśników o gawrach w lasach przylegających do pasma Bukowicy. Dosyć liczny jest lis Vuples vuples, w okolicach Komańczy występują okresowo wilki Canis lupus (czego dowodem są prezentowanie poniżej wypreparowane czaszki pochodzące z prywatnych trofeów członków sanockich kół myśliwyskich). Ryś Lynx lynx, żbik Felis silvestris przedstawiciele rodziny kotowatych należą do bardzo rzadkich mieszkańców Gór Słonnych. W lasach nierzadko natomiast spotyka się przedstawiciela gryzoni Rodentia : wiewiórkę pospolitą Sciurus vulgaris, obecnie na Sanie oraz na rozległych terenach dawnego poligonu występują osobniki z gatunku bobra europejskiego. Z innych gryzoni wymienić można badylarkę Mycromis minutus, mysz leśną Apodemus flavicollis, mysz zaroślowa Apodemus silvaticus. Z chronoinych: popielica Glis glis, orzesznica Muscardinus avellanarius, koszatka Dryomys nitedula. Parzystokopytne Artiofdactyla: reprezentowane są przez takie gatunki jak :dzik Sus scrofa, sarna Capreolus capreolus, jeleń Cervus elaphus.