Piotr Kutiak
tel. 663 740 066
e-mail: piotrkutiak@wp.pl
Więcej...

Pomniki przyrody województwa podkarpackiego

Termin pomnik przyrody wprowadzony został przez geografa i podróżnika Aleksandra Humboldta na początku XIX wieku. Podczas podróży do Wenezueli opisał najstarsze i najpotężniejsze drzewo w tamtym kraju zwane Zamangiem. W literaturze polskiej termin pomnika przyrody został użyty przez Adama Mickiewicza w „Panu Tadeuszu”. W okresie międzywojennym ochroną cennych drzew zajmował się przyrodnik Hugo Conwentz. To właśnie dzięki niemu na terenie Pomorza Gdańskiego po raz pierwszy uznano wiele interesujących obiektów za pomniki przyrody. Miał on również wpływ na rozpoczęcie przez Namiestnictwo we Lwowie inwentaryzacji pomników przyrody na ziemiach polskich pod zaborem austriackim.. Współcześnie pojęcie pomników przyrody określa znowelizowana ustawa o ochronie przyrody z 16 kwietnia2004 roku. Pomniki powoływane są uchwałą rady gminy.

Na terenie gminy i miasta Sanok znajduje się wiele osobliwości przyrody, zarówno ożywionej jak i nieożywionej. Brak tutaj malowniczych skał, jako form wietrzenia , które by pociągały turystów swymi fantastycznymi kształtami, jak np. Prządki w Odrzykoniu koło Krosna . Jednak spływające z gór karpackich rzek i spowodowały powstanie pewnych zjawisk geomorfologicznych, nie znanych na niżu. Mowa tu o przełomach rzecznych. Doliny rzek karpackich , jako wytwór erozyjnej działalności rzek, są stosunkowo szerokie i o łagodnych zboczach. Jednakże przepływające  przez ten teren rzeki, jak San, Osława, Wisłok i Pielica, wykazują w kilku miejscach wyraźne zwężenia dolin zwane przełomami. Powstały one w pliocenie przez przepiłowanie w poprzek wzniesień górskich na drodze biegu rzeki , w rezultacie czego odcinki dolin przełomowych są znacznie węższe , zbocza bardziej strome, a spadek wody większy. Owe zbocza występują wyraźnie w zakolach rzecznych, gdzie zaznacza się silna erozja boczna.
 
Jednym z piękniejszych i bardziej znanych jest przełom Sanu koło Międzybrodzia, na północ od Sanoka. Powstał on przez przepiłowanie bardziej odpornych pokładów piaskowca krośnieńskiego Gór Słonnych. W tym miejscu San tworzy  zakole do 3 km długości (przy odległości wlotu i wylotu 1,5 km), w którym jest położona wieś Międzybrodzie. Wysokość lewobrzeżnej ściany przełomowej dochodzi do 30 m.
 
Kolejnym dość znanym miejscem są Orle Skały ( 554 m )  na jednym ze szczytów Gór Słonnych ( oddział leśny numer 189 ; nadleśnictwo Brzozów, obręb Sanok, leśnictwo Liszna ) jest to potężne skupisko skalne piaskowca krośnieńskiego położone wśród drzewostanu jodłowo-bukowego. Orle Skały nie są tak imponujące jak Prządki odrzykońskie , lecz jako grupa skał śródleśnych oraz zabytek przyrody nieożywionej zasługują na uwzględnienie i zwiedzenie. Oprócz Orlich Skał na terenie leśnictwa Liszna jest wiele wiecej interesujących szczytów ze skupiskami piaskowca. Gdy schodząc z Orlego Kamienia (554 m n.p.m.) w stronę wsi Liszna odbijemy z szlaku czerwonego i udamy się szlakiem zrywkowym do najbliższego wniesienia dotrzemy do szczytu zwanego „Gwiazda. Leży on na terenie oddziału leśniego nr188; szczyt ten częściowo opanowany przez brzozy, wbijające się w szczeliny między potężnym głazem piaskowca kryje ponurą tajemnicę. Otóż ukrywało się na tym szczycie dwóch zbiegłych jeńców radzieckich (obóz jeniecki znajdował się na terenie obecnej jednostki wojskowej i budowanego obecnie obiektu policji na Olchowcach). Ludność ze wsi Liszna dokarmiała zbiegów, niestety zostali oni przez Niemców schwytani i rozstrzelani. Do dna dzisiejszego odnaleźć można na kamieniu wyrytą gwiazdę, datę 1944. Nieopodal „Gwiazdy" znajduje się stary kamieniołom, jest to niezwykle malownicze miejsce, strukturą przypominające od złudzenia „Kamień leski”. Ponadto wiele szczytów z odsłoniętymi stanowiskami piaskowca krośnieńskiego można odnaleźć na terenie leśnictwa Liszna: „Kamień” – szczyt na terenie oddziału 193, oraz pojedyncze skupiska głazów na oddziale 193 leżące na zboczach oraz olbrzymie ściany na potokach. Granicka 575 m n.p.m.
Na terenie gminy i miasta istnieje wiele sędziwych drzew najczęściej  rosną one przy kościołach bądź dworskich parkach.
Poniżej zamieszczam tabelę z orientacyjnymi wymiarami obwodów lub średnicy pni na wysokości 1,3 m które kwalifikują dane drzewo do uznania za pomnik przyrody.

PIERŚNICE GATUNKÓW DRZEW Czyli ORIENTACYJNE DOLNE GRANICE DRZEW POMNIKOWYCH
(WYCIĄG Z INSTYTUCJI O URZĄDZENIU LASÓW W PARKACH NARODOWYCH I REZERWATACH PRZYRODY)

Wykaz gatunków i odpowiadających im średnic (Ś) oraz obwodów (O) na wysokości 130 cm od ziemi

buk pospolity Fagus silvatica L. Ś - 100 cm, O- 314 cm; brzoza Betula Ś - 70 cm, O-  220 cm; czeremcha pospolita Prunus padus L. Ś - 30 cm, O-  95 cm; dąb Quercus Ś - 120 cm, O-  377 cm; jabłoń Malus Ś - 30 cm, O-  95 cm; jarząb Sorbus Ś - 50 cm, O-  157 cm; grab pospolity Carpinus betulus L. Ś - 60 cm, O-  188 cm; jesion wyniosły Fraxinus excelsior L. Ś - 80 cm, O-  251 cm; jodła pospolita Abies alba Mill. Ś - 100 cm, O-  314 cm; klon Acer Ś - 70 cm, O-  220 cm; lipa Tilia Ś - 100 cm, O-  314 cm; modrzew europejski Larix decidua L Ś - 100 cm, O-  314 cm; osika Populus termula L. Ś - 70 cm, O-  220 cm; sosna Pinus Ś - 100 cm, O-  314 cm; świerk Picea Ś - 100 cm, O-  314 cm; wiąz Ulmus Ś - 70 cm, O-  220 cm; wierzba Salix Ś - 100 cm, O-  314 cm; topola Populus Ś - 120 cm, O-  377 cm; jawor Acer pseudoplatanus L. Ś - 70 cm, O-  220.

Poszczególne okazy gatunków drzew mogą być uznane za pomniki przyrody w przypadku stwierdzenia mniejszych rozmiarów gdy: występują na granicach zasięgów lub poza granicami swoich naturalnych zasięgów lub gdy są to tzw. osobliwości dendrologiczne, czyli: odchylenia w morfologii, zrosty, drzewa wyróżniające się szczególną formą, malowniczością pokroju. Za pomniki uznawane są przedstawiciele rzadko występujących w Polsce gatunków.

 


CIŚNIAŃSKO–WETLIŃSKI PARK KRAJOBRAZOWY

 

POMNIKI PRZYRODY OŻYWIONEJ:

  • 34 sztuki sosny zwyczajnej w wieku od 120-190 lat, rosnące na terenie nieistniejącej już wsi Huczwice.
  • Jesion wyniosły o obwodzie 603 cm, wysokości 27 m i wieku szacowanym na 210 lat przy budynku Nadleśnictwa Wetlina.
  • Lipa drobnolistna w Leśnictwie Mików, oddz. 64d o obw. 410cm, wysokości 30 m i szacowanym wieku 200 lat.
  • Jesion wyniosły rosnący w Leśnictwie Maniów, oddz. 95j, o obwodzie 427 cm, wysokości 23 m i szacowanym wieku-  220 lat.
  • Daglezja zielona rosnąca w Leśnictwie Balnica na granicy oddz. 83a i 83fo, o obwodzie 210 cm, wysokości 32 m i szacowanym wieku 80 lat.
  • Daglezja zielona rosnąca w Leśnictwie Balnica, oddz. 90o, o obwodzie 242cm, wysokości 32m i szacowanym wieku-80 lat.

POMNIKI PRZYRODY NIEOŻYWIONEJ:

  • Próg skalny na potoku Olchowatym, zbudowany z gruboziarnistego piaskowca warstw hieroglifowych o wysokości 8 m
  • i szerokości 10 m


PARK KRAJOBRAZOWY DOLINY SANU

 

POMNIKI PRZYRODY OŻYWIONEJ

  • 6 sztuk buka zwyczajnego rosnących w Nadleśnictwie Lutowiska, w Leśnictwie Chmiel oddz. 140b, o obwodzie pni 306-460 cm, wysokości 28 m i szacowanym wieku na 160 lat.
  • 2 sztuki buka zwyczajnego rosnących w Nadleśnictwie Lutowiska, w Leśnictwie Dwerniczek oddz. 131j/132k, o obwodzie pni 460 cm, wysokości 28-30 m i szacowanym wieku na 160 lat.
  • 2 sztuk jałowca pospolitego rosnących w Nadleśnictwie Lutowiska, w Leśnictwie Dwerniczek oddz. 131j, o obwodzie pni 47-48cm, wysokości 10 m.
  • 3 sztuk jodły pospolitej rosnących w Nadleśnictwie Lutowiska, w Leśnictwie Jawornik oddz. 63a, o obwodzie pni 280-390cm, wysokości 40m.
  • Jałowiec pospolity rosnący w Nadleśnictwie Lutowiska, w Leśnictwie Jawornik oddz. 63a, o obwodzie pnia 61cm, wysokości 9 m.
  • Lipy drobnolistna rosnącej w Nadleśnictwie Lutowiska, w Leśnictwie Skorodne oddz. 57c, o obwodzie pnia 455 cm, wysokości 24 m.
  • Dąb szypułkowy rosnący w Nadleśnictwie Lutowiska, w Leśnictwie Skorodne oddz. 57a, o obwodzie pnia 382cm, wysokości 24 m.
  • Jałowiec pospolity rosnący w Nadleśnictwie Lutowiska, w Leśnictwie Krywka oddz. 18c, o obwodzie pnia 65cm, wysokości 6,3 m.
  • Lipy drobnolistna rosnącej w miejscowości Lutowiska o obwodzie pnia 610 cm, wysokości 25 m.
    5 sztuk lipy drobnolistna rosnących w miejscowości Lutowiska na posesji Pani Janiny Gromadzkiej, o obwodzie pnia 380-500 cm, wysokości 22-35 m.
  • 3 sztuki lipy drobnolistnej rosnące w miejscowości Skorodne o obwodach 450-640m i wysokości 26-30m.
    Pojedyncze okazy i grupy drzew jodły pospolitej rosnących na terenie Nadleśnictwa Stuposiany, oddziały: 4c, 18c, 1h, 140Ac, 78j, 59f, 249f,  247a
  • Pojedyncze okazy i grupy drzew jaworu pospolitego rosnących na terenie Nadleśnictwa Stuposiany, oddziały: 155a,139b,145b,25c
  • Pojedyncze okazy i grupy drzew jesionu wyniosłego rosnących na terenie Nadleśnictwa Stuposiany, oddziały: 73a, 249, 249d, 135a
  • Dąb szypułkowy rosnący na terenie Nadleśnictwa Stuposiany, oddział: 178bl

POMNIKI PRZYRODY NIEOŻYWIONEJ:

  • Ściana skalna po nieczynnym kamieniołomie na terenie Nadleśnictwa Stuposiany, Leśnictwo Sękowiec, oddz. 149i
  • Wodospad na Hylatym Nadlesnictwo Stuposiany, Leśnictwo Jawornik, oddz. 80a
  • Jaskinia w Nadleśnictwie Stuposiany, Leśnictwo Nasiczne
  • Część szczytowa góry Dwernik-Kamień z wychodniami i grzędami skalnymi, Nadleśnictwo Stuposiany,
  • Leśnictwo Nasiczne oddz. 13a, 42 a

 



PARK KRAJOBRAZOWY GÓR SŁONNYCH

 

POMNIKI PRZYRODY NIEOŻYWIONEJ

  • Duże, sztuczne odsłonięcie spągowej części formacji menilitowej - zawierające kompleks rogowców i margli dynowskich w formie stromej ściany długości około 150m i wysokości około 30 m. Znajduje się w prawym brzegu Strwiąża, 1,4 km od głównego skrzyżowania dróg poniżej Krościenka. Usytuowane jest tuż przy drodze idąc w górę rzeki około 220 m od mostu.
  • Źródło siarczkowe usytuowane przy drodze z Sanoka do miejscowości Liszna, biegnącej wzdłuż
    potoku Olchowskiego. Źródło obudowane pionowo ustawionym półkręgiem betonowym. W niszy źródła i na drodze odpływu liczne białe, różowe i fioletowe kolonie bakterii siarkowych.
  • Dwa słone źródła i studnia z solanką poniżej grzbietu Gór Słonnych w Tyrawie Solnej na
    skraju obszaru górniczego złoża ropy naftowej, w pobliżu szybu Artur 32. Wyżej wymienione źródła,i studnia, znajdują się pomiędzy prawym brzegiem potoku a polną drogą prowadzącą do przysiółka Podczerniawa, 100m powyżej wspomnianego szybu. Inna, aktualnie zasypana studnia, znajdujesię na lewym brzegu sąsiedniego w kierunku na zachód od potoku, przy polnej drodze wyłożonej betonowymipłytami, około 200m od bocznej asfaltowej drogi w kierunku Podczerniawy,
  • Bardzo obfite nagromadzenie dużych konkrecji fosforytowych w pstrych marglach węglowieckich
    jednostki śląskiej, w dolnym odcinku prawego dopływu potoku Wańkówka na północ od Olszanicy.
    Jajowate i elipsoidalne konkrecje fosforytowe średnicy do 0,5m leżą zarówno w aluwiach potoku, jak i znajdują się w naturalnych odsłonięciach margli węglowieckich wzdłuż koryta potoku.
  • "Orli Kamień" opisany jako wychodnia piaskowców ciężkowickich, ale należący prawdopodobnie
    do dolnych warstw lgockich - z wyjątkowo bogatą ornamentacją  wietrzenną - wymodelowana
    w postaci muru (45m długości i 3m szerokości), baszty (6m długości, 5m wysokości, 2m
    szerokości) i grzędy skalnej (7,5 długości, 1,5 wysokości), usytuowana w Paśmie Orlego Kamienia,
    przy czerwonym szlaku turystycznym, 100 m na zachód od kulminacji 554 m n.p.m. (Nadleśnictwo
    Brzozów, Leśnictwo Liszna, oddz. 186Aa)
  • "Duży Kamień" wychodnia piaskowca ciężkowickiego, lub raczej lgockiego, w postaci
    dwu głazów przykrytych trzecim (wysokość 6-10 m, szerokość 3-5 m, długość 13m). Posiada bogatą rzeźbę  wietrzeniową. Usytuowany na górze Granicka (579m n.p.m.), w rezerwacie "Polanki" (Nadleśnictwo Brzozów, Leśnictwo Bykowce, oddz. 208a).
  • "Mały Kamień", mur skalny będący najprawdopodobniej wychodnią piaskowca lgockiego
    (długości 16,5m, szerokości 2m i wysokości do około 4-6m), usytuowany na południowozachodnim,
    bocznym grzbiecie góry Granicka w rezerwacie "Polanki" (Nadleśnictwo Brzozów, Leśnictwo Bykowce, oddz. 209a);

 



CZARNORZECKO - STRZYŻOWSKI PARK KRAJOBRAZOWY

 

POMNIKI PRZYRODY OŻYWIONEJ

  • Lipa drobnolistna rosnąca przy kościele w Kozłówku, gm. Wiśnowa o obwodzie 580 cm i wysokości 25 m
  • Dąb szypułkowy „Poganin” rosnący przy d. cerkwi w Węglówce o obwodzie 870 cm i wysokości 18 m; szacowany wiek 600 lat.
  • Dąb bezszypułkowy w Węglówce o obwodzie 440 cm i wysokości 15; szacowany wiek – ponad 200 lat
  • 6 sztuk daglezji zielonej rosnących w miejscowości Odrzykoń o obwodach od 228 do 272 cm, wysokości 30m; szacowany wiek 80 lat.

POMNIKI PRZYRODY NIEOŻYWIONEJ

  • Grupa trzech skałek w miejscowości Wola Komborska o wymiarach: 1. 4,5m x 3,5m x wys. 5m, 2. 5,5 m x 1,5 m x wys. 4m, 3. 9 m x 1 m x wys.3,5 m.
  • Skała „Maczuga” w miejscowości Wola Komborska o wymiarach: wys.7m, obw. 24m
  • Grupa sześciu skałek w miejscowości Wola Komborska o wymiarach: dł. 3-6m, wys. 2,5 do 3,5 m
  • Grupa piętnastu skałek w miejscowości Wola Komborska o wymiarach: dł. 2do 5 m, szer. 2 do 5 m, wys. 2 do 7 m